خلاصه ای از تاريخچة ورزش رزمي پانكريشن
Ancient Hellenic Olympic Games 648 B.C.
وارد شده به بازيهاي المپیک باستان در سال 648 ق.م
Ancient Pankration --- Modern Pankration

پانکریشن از باستان تا امروز


پانكريشن، پانكريشن سنتي، پانكراتيون، پاگراتیون، پانگریشن، پانگکراتیون، پانکرازیون، پنکراسیون، پانکراتوس، پانکراس، پانکرازیو، پنکریز، پانکرایو، پانکراتیوم، پانگراتیوم و..... همه به ورزشي اطلاق مي شود كه ريشه در لابه لاي قديمي ترين رقابتهاي ورزشي جهان، يعني المپيك باستان دارد. قديميترين آثار و تصاوير از حركات اين رشته براي اولين بار در شهر تِرِما و همچنين بر روي صنايع دستي و آثار باستاني كشور يونان كشف شد که تاريخ آن به قرن 17 پيش از ميلاد ميرسد.
پانكريشن بعنوان اولين سيستم نظامي و همچنين قديميترين هنر رزمي و رقابت ورزشي در جهان به ثبت رسيده است. يونانيها به دليل مهارت در ورزش و تكنيكهاي نظامي در دوران قبل از ميلاد بسيار مشهور مي باشند. بر طبق گفته فيلو استراتوس كه خود از قهرمانان كشتي و پانكراتيون در سال 68 ق.م يعني دوره 178 المپياد باستان مي باشد: پانكريشن با ارزش ترين روش مبارزه در المپيك باستان بوده است و همچنين مهمترين و يا يكي از راههاي بسيار مؤثر در آماده سازي سپاهيان و نظامیان مي باشد. به عقيدة وي بهترين پانكراتيستها كساني هستند كه از لحاظ فيزيكي بدنشان در وضعيتي قرار داشته باشد كه: در بين مشت زنان به عنوان بهترين كشتي گير، و در بين كشتي گيران بعنوان بهترين مشت زن باشند. از لحاظ روانشناسي نيز شجاعت و بردباري در این ورزش مهم مي باشد.

پانکریشن یعنی چه؟ لغت پانكريشن "ورزش خدايان باستان" از دو بخش: پان و كراتوس تشكيل شده است كه مي توان آن را به: همه قدرتها، همه زور، تمام نيرو(all power /all force) ترجمه نمود. اما به طور كلي پانكراتيست به فردي اطلاق مي شود كه هم از نيروي خود و هم از دانش و تفكر خود براي مقابله با حريفان استفاده مي نمايد.
پانکریشن در آیینه تاریخ: اين رشته ابتدا در المپياد 26 به صورت نمايشي و سپس در سال 648 قبل از ميلاد همزمان با المپياد 33 باستان بعنوان رشته اي مستقل و اصلي وارد بازيهاي المپيك شده و خيلي سريع به يكي از ورزشهاي مردمي اين فستيوال تبديل شد و لقب «سلطان ورزشهاي المپيك» را به خود اختصاص داد. اين ورزش مردانه المپيكي در سال 200 ق.م يعني در دوره المپياد 140 بعنوان ورزش جوانان نيز مشهور شد. يعني علاوه بر مسابقات بزرگسالان، مسابقات جوانان پانکریشن نيز وارد صحنة المپيك شد. همچنين اين ورزش در سال 393 بعد از ميلاد، در مناطق مديترانه اي گسترش يافت. در سالهاي امپراطوري بيزانتين (بيزانس) يعني قرون 5 و 6 پس از ميلاد، با نامهاي پاماچون يا پاماچي در قبرس و همچنين با نام آنتيوچيا در المپيا معروف شد. در دوره پس از بيزانس نيز يعني قرن 12 ميلادي بنام كلوتساتا مشهور بود و در قرون وُسطي يعني قرن 15 ميلادي به لاكتِس و در قرن 19 بنام پاتسو كلوتسو مشهور گرديد. بالأخره جهت یکنواخت شدن نام این ورزش با نام اصلی و باستانی آن، در اواخر قرن 20 تصميم بر اين شد كه اين ورزش بعنوان ورزش ملي كشور يونان و با نام اصلي خود يعني "پانكراتيون" (پانكريشن) ناميده شود.

نحوه مبارزات در ورزش پانکریشن

اين رشته تركيبي از رشته هايي چون مشت زني و كشتي كه دو رشتة اصلي در المپيك باستان بوده اند، مي باشد. در مبارزات باستان، ورزشكاران پانكراتيون بصورت برهنه با يكديگر به مبارزه مي پرداختند و حتي مثل مشتزنان، دستكش نداشتند و مسابقات آن عاري از خشونت بود. اين ورزش شامل كليه حركات فيزيكي و فكري است كه در آن هم تفكر و هم حركات بدنی استفاده مي شود. به همين دليل در كليه فرهنگها پذيرفته شده است. پانكريشن از دو بخش آنو پانكريشن يعني كار در حالت ايستاده و بالا و استفاده از ضربات دست و پا و كاتو پانكريشن يا حالت كار در خاك و استفاده از ساب میژن و فنون تسلیمی تشكيل شده است. رابط این دو نیز فنون پرتابی و اُفتها میباشد. انواع گارد و وضعيت ثابت نگه داشتن حريف در اين ورزش موارد استفاده فراواني دارد. بدليل اين تاكتيك منحصر به فرد، برخي از متخصصان و كارشناسان ورزشهاي رزمي، پانكريشن را به لحاظ بهترین و کاملترین سيستم مبارزه غير مسلح و با ارزش مورد ستايش قرار مي دهند. پانکریشن مدرن در حال حاضر دارای 16 استایل مبارزات و نمایشات زیباست که عبارتند از: آگون- آگونیسماتا- اُماتا آگون- آنو- کاتو- اِلفتری ماچیا- اِپاگل ماچیا- اُپلو ماچیا- پلی داماس- پیریک- تونیک- آیاس- آتالانتی- آفتوآمینا- اِپیزیکسی- آرِتِه. 7 استایل اول مبارزاتی و 8 استایل دوم نمایشی میباشند که در حقیقت مکمل استایلهای مبارزاتی بوده و آنها را کاربردی تر میسازند.

استايل آخر هم مربوط به تمرينات ذهني و آمادگي روحی و رواني ميباشد.

اسكندر مقدوني و نقش او در پيشبرد ورزش پانكريشن
آلكساندر مقدوني از اين ورزش نهايت استفاده را برد و نسبت به گسترش آن اهتمام ورزيد. چرا كه درگيري از نوع نزديك و استفاده از فنون پرتابي و خلاف مفصل و استفاده از ضربات دست و پا به صورت قدرتي، بهترين ابزار جنگي براي پياده نظام در جنگها و درگيريها بود. به اين ترتيب لشكريان يونان در فتح كشورهايي چون ايران، هند، روم، مصر و بسياري از كشور-شهرهاي آن روزگار، توسط مربيان و متوليان پانكراتيون به اين رشته مجهز شده بودند. پانكريشن نيز روش تمرين و آمادگي نظامي هاي يوناني بوده است و از اين كشور بوسيله اسكندر مقدوني به ایران و سپس هند منتقل شد و در آنجا بعنوان منشأ اساسي تمامي هنرهاي رزمي مشرق زمين پذيرفته شد. چرا كه انگيزۀ بالاي سردار جوان يونانيها آلكساندر كبير يا اسكندر از شهر مقدونيه، او را بر اين فكر انداخت كه براي داشتن سربازاني قوي تر از آنچه بودند آنها را با نوعي تمارين ورزشي ورزيده تر كرده و سپس مهارتهاي دفاع شخصي و تسليم كردن حريفان را به آنان بياموزد. از آنجايي كه پانكراتيون تركيبي از بوكس و كشتي بود، پس هم درگيري نزديك و فنون پرتابي داشت و هم ضربات دست و پا. و چون در آن زمان لشكركشي ها و مبارزات پياده و بصورت تن به تن انجام مي شد، از اين رو اسكندر نيز مجاب شد كه به هر وسيله اي سپاهيان خود را علاوه بر تجهيزات نظامي، به فنون پانكراتيون مجهز نماید. سپس متوليان اين ورزش مشغول بكار شده و آموزش به سپاهيان را شروع كردند. اسكندر هم به لشكركشي و جهان گشايي مشغول شد. در زمان لشكر كشي اسكندر به هند به دليل موقعيت جغرافيايي ايران، وي مي بايست از ايران بعنوان پل ارتباطي جهت دسترسي به اين كشور استفاده مي نمود. لذا بر آن شد تا بدنبال اهداف شوم و پليد خود مبني بر فتح جهان، ايران را نيز به تصرف خود در آورد. در راه لشكركشي به سرزمينهاي ديگر تنها ايران توانست در زمان داريوش سوم که در طول تاريخ حكومت هخامنشيان بر ايران به پايينترين حد قدرت خود رسيده بود، مقابل اسكندر كمي مقاومت نمايد بعد از فتح هند، اسكندر جنگهاي بسياري را با ملل مختلف داشت و فتوحات بسياري را با ياري سرداران خود كه در اصل متوليان پانكراتيون بودند را به انجام رسانيد.

پانكريشن پس از اسكندر

با مرگ اسكندر كه قصد جهان گشايي داشت، چون وي فرزندي نداشت فتوحات او بين سردارانش تقسيم شد و آنان نيز به عنوان متوليان اين رشته به آموزش آن در سرزمينهاي تحت سلطه خود پرداختند. مثلاً در كشور خودمان پس از اسكندر، سلسله سلوكيان و سپس اشكانيان به قدرت رسیدند. طبق اسناد حتي در سلسله اشكانيان و در زمان اشك 29 در آيين باستاني و جشن هاي نمايشي در ايران پانكراتيون رواج داشته است. قدرت اين ورزشكاران بسيار قوي بارها و بارها توسط مردم ايران و يونان باستان مورد تأييد قرار گرفته بود. ورزشكاران اين رشته قدرت خود را به واسطه شكستن سنگها و الوار به وسيلة مشتهاي محكم خود و با دست خالي و همچنين استفاده از پاهاي قوي و ستبرشان در شكستن سپرهاي جنگي، به رخ ديگران مي كشيدند و اين كار تا پايان المپيك باستان ادامه داشت. همزمان با حمله روميان و تصرف يونان، ريشه بازيهاي المپيك باستان نيز خشكيد. در كشور هند نيز شخص راهبي بنام بوديدهارما، پس از آموزش اين فنون از سرداران يوناني به شرق دور رفته و اين ورزش را به همراه روشهاي تمريني ديگر به آنجا برده و پايه ورزشهاي رزمي امروزه را بنا نهاده است. به هر حال اين كارها همگي در توسعه و رشد ورزش پانكريشن بين ممالك ديگر و كشورهاي آسيايي نقش به سزايي داشت.

جایگاه پانكريشن در المپيك نوين

علت برگزار نشدن پانكريشن و عدم راهيابي آن در مسابقات المپيك نوين ريشه در تاريخ دارد. در سال 1895 واتيكان كه همواره نظري منفي در مورد بازيهاي المپيك داشت (به سبب احياي مذهب يونان و اتحاد بين افراد و ملتها) نسبت به احياي مجدد ورزش پانكريشن نظر منفي داد و نظرات خود را از طريق كاردينال ليون اعلام نمود. در نتيجه بارون پير دوكوبرتن نيز اعلام نمود كه ما كليه ورزشها به غير از پانكريشن را مي پذيريم. اين بازيها يعني دوره جديد المپيك نوين در روز ششم آوريل 1896 شخصاً بدست ژرژ اول پادشاه يونان در شهر آتن و در 9 رشته افتتاح گرديد.
در ابتداي هزاره سوم و اولين المپيك اين هزاره، مقرر شد تا اين بازيها مثل اولين دوره المپيك نوين در كشور يونان و شهر آتن برگزار گردد. از آنجايي كه كشور ميزبان حق استفاده از يك رشته نمايشي را دارد و از آنجايي كه اين رشته ورزش ملي و تاريخي كشور يونان مي باشد، لذا تصميم بر اين گرفته شد كه ورزش پانكريشن (پانكراتيون) بصورت يك رشته مستقل و نمايشي در بازيهاي المپيك انجام شده و به جهانيان معرفي گردد.(لازم بذکر است که اين مهم بعدها با مخالفت IOC همراه شد). بديهي است در صورت موافقت هيئت رئيسه IOC (كميته بين المللي المپيك) و پيشرفت اين رشته در سطح جهان، بصورت يك رشته اصلي همچون طفلي گمشده به آغوش مادر خود يعني بازيهاي المپيك باز می گردد. ورزشي كه عمر آن به 1041 سال ميرسد. (از 648 ق.م تا 393 ب.م)

پانكريشن در روزگار ما

امروزه تعداد رزمي كاران و ورزشكاراني كه به سوي اين ورزش باستاني يعني "پادشاه ورزشهاي المپيك" كشيده مي شوند، هر روز در حال افزايش است. با احياي بازيهاي المپيك باستان، جهت احياي مجدد این ورزش و اينكه پانکریشن چگونه به شكل امروزي رسيده سه گام اساسي برداشته شده است:
گام اول- در سال 1990 ورزش پانكريشن بعنوان ورزش ملي كشور يونان به جهان معرفي و عرضه شد و در سال 1995 آقاي پاناجيوتيس (پيتر) كوتروباس يكي از مسئولان ورزش كشور يونان پس از مطالعات فراوان و كارشناسي تخصصي در ورزشهاي جهان (بخصوص رزمي) به همراه تني چند از پيشكسوتان و مسئولين ورزش پانكريشن در كشور يونان تصميم بر تشكيل فدراسيون بين المللي ورزش پانكريشن بگيرند.گام دوم- پس از تلاشهاي فراوان، بالأخره فدراسيون بين‌المللي ورزش پانكريشن در سال 1999 در شهر «لاميا» كشور يونان و با حضور كليۀ نمايندگان و مسئولين اين ورزش از سراسر جهان تأسيس شد.
گام سوم- در سال 2000 تصميم بر اين شد كه در اولين المپياد ورزشي قرن 21 یعنی المپيك 2004 آتن در يونان، اين رشته را نيز بعنوان رشته اي نمايشي معرفی نمایند تا همچون رشته های دیگر باستانی بار ديگر اين ورزش نيز به جايگاه اصلي خود يعني بازيهاي المپيك بازگردد. فدراسيونهاي ملي، اتحاديه هاي قاره اي و كميته اجرايي فدراسيون بين المللي، بعنوان اولين و اصليترين هدف خود، معرفي ورزش پانكريشن در بازيهاي المپيك را بر عهده داشته و در این راه كوشش مي ورزند. (اساسنامه قوانين عمومي- فصل اول- ماده 2)

پانكريشن در ایران

در ايران نيز موسي بخشايي در نوامبر سال 2000 موفق به اَخذ نمايندگي براي كشور عزيزمان شد. اين ورزش پس از کارشناسی فراوان در سازمان تربیت بدنی کشور، ابتدا تحت نظر فدراسيون ورزشهاي همگاني شروع نمود و سپس همزمان با جشن هاي فرخنده دهۀ مبارك فجر 1381 در فدراسيون ورزشهاي رزمي رسماً فعاليت خود را دنبال كرده و به نشر، ترويج و توسعۀ آن در استانهاي كشور اهتمام ورزيده شد. همچنین با رسمیت یافتن "انجمن پانکریشن جمهوری اسلامی ایران" با دریافت مجوز رسمی از وزارت کشور در ابتدای سال 1384 چرخة این ورزش در کشور تکمیل شد. خوشبختانه با استقبال خوبي كه از اين رشته در كشور بعمل آمد، مسئولين اين رشته خيلي زود به برنامه هاي از قبل تعيين شده خود دست يافتند. نمودار پيشرفت و آمار اين رشته در كشور طي سالهاي 1379 تاکنون نشان مي دهد كه اين ورزش روند رو به رشد و آمار بسیار مطلوبي در هر دو قسمت آقایان و بانوان دارد. بطوری که علاوه بر جذب نیروهای مستعد و با استعداد هم اینک بعنوان یکی از چهار سبک اصلی فدراسیون ورزشهای رزمی دارای جایگاه ویژه و تیم ملی مستقل میباشد. به غير از طي كردن دوره هاي مختلف آموزشي و شركت در كلاسهاي مربيگري و داوري پيشرفته بين المللي، اين سبك طي اعزامهاي مختلفي كه انجام داده، موفقيتهايي را نيز براي كشور عزيزمان به ارمغان آورده و سهم كوچكي در كسب افتخارات و به اهتزاز درآوردن پرچم پر افتخار میهن عزيزمان، بعهده داشته است. قطعاً کسب کرسی های آسیایی و حتی جهانی، ارسال دعوتنامه هاي مختلف از سراسر جهان براي برگزاري اردوي مشترك و همچنين شركت تيم ايران در مسابقات برون مرزي نشان از جايگاه مناسب این رشته و در نتیجه كسب اعتبار جهاني براي كشور عزيزمان را به دنبال دارد.

مهدی امیدی جعفری دبیرکل ورزش پانکریشن کشور